‏قاتل اهلی‏

«قاتل اهلی» سی و یکمین فیلم سینمایی مسعود کیمیایی در آستانه پنجاه‌سالگی فعالیت‌ هنری وی است. اکرانش را از اول آذر 96 شروع کرد و توانست با استقبال خوب مخاطبان در ده روز اول به جمع میلیاردی‌ها بپیوندد. اما میلیاردی شدن برای فیلمی که نام «مسعود کیمیایی» را همراه خود دارد هیچ عجیب نیست و برای اثبات خوب بودن یک فیلم، این ملاک به‌تنهایی کافی نیست و باید ملاک‌های دیگری را هم مثل بازی‌ها، پایان‌بندی و ... را نیز در نظر گرفت.
منتقدان سینما و مردم علاقه‌مند هم بی‌صبرانه منتظر بودند که ببینند آیا کارگردان «قیصر» و «داش آکل» این بار هم تصویری نو و مدرن از زمانه‌ی خود ارائه می‌دهد یا خیر؟
اصولاً استاد نشان داده که از سنت‌شکنی و ساخت فیلم‌هایی برخلاف جریان سینما و حتی برخلاف فیلم‌های سابق خود، ترس و ابایی ندارد. همان‌طور که در «داش آکل» داستان عشقی نامتعارف را آن‌هم در جامعه سنتی دهه پنجاه روایت می‌کند. داستان پهلوانی که در یک نگاه، عاشق دختری کم سن می‌شود که به او امانت سپرده شده است. البته این سنت‌شکنی هم قرار نبوده در هر فیلم رخ بدهد و ما را غافلگیر کند، اما بنظر می‌رسد که دیگر وقتش است فیلمی پرهیاهو و در عین حال خوش آب و رنگ در میان فیلم‌های کم‌فروغ پاییز به نمایش گذاشته شود.بله، «قاتل اهلی»!
دومین ساخته مسعود کیمیایی در دهه نود در ابتدای سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر با توجه به حضور ستارگان جذاب سینمای ایران و نام مسعود کیمیایی انتظارات بسیاری را به همراه داشت، اما به‌هیچ‌وجه نتوانست آن انتظارات را برآورده کند. به‌طوری‌که مردم و منتقدین پس دیدن فیلم، از آن به‌عنوان فیلمی«ضعیف» در جشنواره یاد می‌کردند. ضمن اینکه حواشی و مسائل پیش آمده بین کارگردان و تهیه‌کننده فیلم و تدوین مجدد فیلم در پی این اختلافات نیز می‌تواند در ضعف آن مؤثر بوده باشد. به‌هرروی، امتیاز تماشاچیان به «قاتل اهلی» هر روز کم و کمتر ‌شد تا جایی که فیلم از لیست بهترین فیلم‌های جشنواره از نگاه تماشاچیان که روزانه منتشر می‌شد، حذف شد و هیئت‌داوران نیز با کاندید نکردن قاتل اهلی (حتی در یک‌رشته!) عدم علاقه‌ی خود به این فیلم را به‌وضوح نشان دادند.
این فیلم که از آن به‌عنوان سیاسی‌ترین فیلم کیمیایی بعد از «گوزن‌ها» یاد می‌شود،داستان زندگی «جلال سروش» قهرمان مذهبی فیلم است که با سلامت اخلاقی و دور از فساد به کار خود مشغول است اما توسط رقیبان و دشمنان به‌ظاهر دوستش در حال زمین خوردن و متهم شدن به پول شوییست.
نام «قاتل اهلی» نیز از همین‌جا نشئت می‌گیرد.یعنی دوستان و نزدیکان وی که امین و بسیار مورد اطمینانش هستند،از پشت به او خنجر می‌زنند و خیانت می‌کنند.کسانی که بی‌شباهت به «یقه‌سفیدها» نیستند. افرادی که با سوءاستفاده از مقام و موقعیت بالای خود، دست به پول‌شویی و کلاه‌برداری می‌زنند و در این راه مخالفین خود را به‌راحتی حذف می‌کنند و اغلب هم(همان‌طور که در فیلم هم می‌بینیم) شناسایی و دستگیر نمی‌شوند و آب از آب هم تکان نمی‌خورد!
فیلم با سخنرانی سیاسی و افشاگرانه جلال سروش آغاز می‌شود که از گفتارش مشخص است مبارز سفت و سخت فساد و پول‌شویی است و به وضع موجود معترض است. اما در همین حال که مخاطب به این فکر می‌کند شاهد یک فیلم کاملاً سیاسی خواهد بود، دوربین آماده شدن بهمن را برای روی سن رفتن نشان می‌دهد و با صحبت‌های دوستش که به او می‌گوید «مهتاب( دختر سروش) رو یه جای خوب نشوندم که نتونی نگاش نکنی» متوجه داستانی عاشقانه بین بهمن و مهتاب می‌شود.در ادامه در میان صحبت‌های سروش، کنسرت بهمن نیز به تصویر کشیده می‌شود تا مخاطب آماده‌ی فیلمی سیاسی_عاشقانه شود و نتواند فیلم را صرفاً در ژانر سیاسی یا درام قرار دهد.
صریح و جسور بودن فیلم (که در فیلم‌های دیگر کیمیایی نیز شاهد آن بودیم) و تلاش برای دور بودن از جریان فیلم‌های درحال اکران سینما که غالباً در دو دسته کمدی‌های حداکثر سرگرم‌کننده و اجتماعی خنثی قرار می‌گیرند،نکته ایست که نمی‌توان از آن گذشت اما مشکل اینجاست که طرز بیان این جسارت و اعتراض،رنگ شعارگونه به خود می‌گیرد و برای مخاطب، قابل باور نیست.
اما کیمیایی، بار دیگر استادی‌اش را در نوع فیلم‌برداری به رخ کشیده. او ثابت کرد که می‌شود با دوربین هم فیلم‌نامه را نوشت و با تصویر با مخاطب خود سخن گفت. او حرفش را افزون‌تر از آنچه در گفتگوها بیان شده،با دوربینش می‌زند. مانند سکانس دیدار جلال سروش و حاج‌آقا نوربخش که زالوهایی پشت نوربخش انداخته شده و با آن‌ها نشان می‌دهد که قرار است زالوصفتان اقتصادی فیلم «مانند زاهدی و پیسارو» با جلال سروش و دوستانش چه کنند!
با این حال «قاتل اهلی» پایان‌بندی نامأنوسی دارد و جایی که می‌توانست نقطه نجات فیلم باشد،به پرتگاه آن تبدیل شده. در عین حال پایان،آن‌طور که باید، پر تعلیق و جذاب درنیامده و شباهتی نه‌چندان دور هم به پایان فیلم‌های قیصر و رضا موتوری دارد! پس طبیعتاً تماشاگر هم نمی‌تواند به‌خوبی با فیلمی که تمامی حوادثش در زمان حال رخ می‌دهد اما پایان لوتی مسلک دارد، ارتباط برقرار کند.
دو دلیل اصلی و مهم که منتقدین معتقدند باعث ضعف فیلم می‌شود، در وهله‌ی اول داستان بهمن و لغو کنسرت‌های مجوز دارش است که قرار است در فرع فیلم و ماجرای سروش باشد، اما با تدوینی اشتباه که حاصل اختلافات کیمیایی و لشکری قوچانی است، قسمت زیادی از فیلم را گرفته که حتی کلیپ‌ها و آهنگ‌های انتقادی‌اش هم نتوانسته اضافی بودن این نقش و ماجرایش و الصاقش به‌کل فیلم را پنهان کند و در عوض شخصیت سیاوش که امین و دست راست جلال سروش است و از آن به‌عنوان آینده‌ی انقلاب یاد می‌شود، نیمی از فیلم را سر در هوا می‌ماند تا بهمن به تصویر کشیده شود.
و در وهله دوم دیالوگ‌های پرطمطراق و بعضاً بی‌ربط در کنار شخصیت‌پردازی نه‌چندان جالب نقش‌های اصلی فیلم است. کسانی مانند پرویز پرستویی و پگاه آهنگرانی از بازی‌های جذاب و دل‌نشینی خود بسیار دور هستند.برای مثال کیمیایی سعی کرده مذهبی و به‌اصطلاح حاجی بودن جلال سروش را بیشتر با ظاهر او که شامل محاسن و انگشتر عقیق و به‌خصوص با داشتن همسری پنهانی نشان دهد! تا با تمرکز روی شخصیت و نحوه‌ی گفتار وی.
با همه این تفاسیر، قاتل اهلی از چند فیلم قبلی کیمیایی بسیار امروزی‌تر است و به‌خوبی می‌تواند با حضور ستاره‌های جدید (مانند امیر جدیدی) و کمی قدیمی سینما (مانند پرویز پرستویی) با چاشنی جنجال‌ها و کشمکش‌های کارگردان و تهیه‌کننده، مخاطبان سینما را به خود جذب کند اما مشخص نیست بتواند آن‌ها را راضی از سینما بدرقه کند!

محمد امین جمالی